Miasteczko Tombstone jak z westernu i historia słynnej strzelaniny w O.K. Corral

Istnieją miejsca, w których czas zatrzymał się w miejscu, a historia spisała swoje najważniejsze rozdziały na zakurzonych deskach drewnianych chodników. Miasteczko Tombstone w stanie Arizona to prawdopodobnie najbardziej autentyczne i ikoniczne miasteczko Dzikiego Zachodu, jakie można dziś odwiedzić. Choć dla wielu jest to jedynie sceneria znana z hollywoodzkich filmów, kryje się tu prawdziwe dziedzictwo amerykańskiego pogranicza z końca XIX w. Przelana tu krew, wydobyte srebro i legendy o bezwzględnych rewolwerowcach tworzą unikalny klimat, który co roku przyciąga pasjonatów historii i podróżników.

Miasteczko Tombstone i legendarny Dziki Zachód

Historia miasteczka rozpoczęła się pod koniec lat 70. XIX wieku za sprawą poszukiwacza minerałów Edolpha Schieffelina. Kiedy w 1877 r. wyruszał na niebezpieczne tereny patrolowane przez Indian z plemienia Apaczów, znajomi ostrzegali go, że jedyne, co tam znajdzie, to swój własny nagrobek (ang. tombstone). Schieffelin nie tylko przeżył, ale natrafił na żyły bogatego złoża srebra. Natomiast nowo założoną osadę nazwał przekornie Tombstone. Informacja o bogactwie błyskawicznie rozeszła się po kraju, wywołując prawdziwy szturm poszukiwaczy przygód, górników, kupców, ale i przestępców.

W ciągu zaledwie kilku lat niepozorny obóz namiotowy przekształcił się w tętniącą życiem, nowoczesną jak na owe czasy metropolię. W szczytowym momencie prosperity, przypadającym na lata 1881–1882, miasto liczyło nawet od 10 do 15 tys. mieszkańców. Działały tu również liczne salony, domy publiczne, teatry, a nawet kręgielnia, wykwintne restauracje serwujące ostrygi i dwie lokalne gazety. Tombstone stało się sercem amerykańskiego pogranicza (American Frontier). Olbrzymie fortuny wyrastające z podziemnych korytarzy zderzały się tu z bezprawiem, przemocą i brakiem wyrazistych struktur władzy.

Lokalna społeczność była silnie podzielona. Z jednej strony stały miejskie elity, kupcy oraz przedstawiciele prawa wywodzący się z Północy, z drugiej zaś tzw. The Cowboys – luźna grupa farmerów, hodowców bydła i rewolwerowców ze Południa, często zajmująca się kradzieżą bydła i napadami na dyliżanse. To napięcie społeczno-polityczne stworzyło mieszankę wybuchową. Wkrótce miała ona doprowadzić do wydarzeń, jakie na zawsze zapisały się w historii Stanów Zjednoczonych.

Historia strzelaniny w O.K. Corral: Wyatt Earp, Doc Holliday i bracia Clanton

Do najważniejszego starcia w historii Dzikiego Zachodu doszło w chłodne, wietrzne popołudnie 26 października 1881 roku. Konflikt między stróżami prawa a bandą Cowboys narastał od miesięcy, podsycany osobistymi porachunkami, oskarżeniami o kradzieże oraz walką o polityczną kontrolę nad hrabstwem Cochise.

Po stronie prawa stanęli trzej bracia Earpowie. Virgil Earp (zastępca szeryfa federalnego i szeryf miejski), Wyatt Earp oraz Morgan Earp, a także ich bliski przyjaciel hazardzista John „Doc” Holliday. Ich przeciwnikami była grupa reprezentująca Cowboys: bracia Ike i Billy Clanton oraz bracia Tom i Frank McLaury. Zgodnie z lokalnym rozporządzeniem miejskim wnoszenie broni na teren Tombstone było surowo zabronione, a przybysze musieli oddać ją do depozytu. Kiedy Earpowie dowiedzieli się, że uzbrojeni przeciwnicy zgromadzili się na pustej parceli w sąsiedztwie stajni O.K. Corral, postanowili ich rozbroić.

Sama strzelanina w O.K. Corral trwała zaledwie około 30 sekund. Wystrzelono około 30 strzałów, lecz jej konsekwencje odbiły się echem w całej Ameryce. W wyniku gwałtownej wymiany ognia na miejscu zginęli Billy Clanton oraz Tom i Frank McLaury. Ike Clanton, który był nieuzbrojony, uciekł z pola walki na samym początku starcia. Virgil i Morgan Earpowie zostali ranni, Doc Holliday odniósł powierzchowny uraz, natomiast Wyatt Earp wyszedł z pojedynku bez absolutnie żadnego zadrapania. Ugruntowało to jego legendę jako niezwyciężonego rewolwerowca.

Sądowe postępowanie wyjaśniające po strzelaninie uniewinniło Earpów, uznając, że działali w ramach wykonywania obowiązków służbowych. Spór nie zakończył się jednak w sali sądowej. Kilka miesięcy później w zamachu zamordowany został Morgan Earp. Natomiast Virgil został ciężko ranny, co skłoniło Wyatta do zorganizowania słynnej Earp Vendetta Ride – krwawej obławy, podczas której wymierzył samosąd na zabójcach swojego brata.

O.K. Corral dzisiaj: Zwiedzanie, pokazy historyczne i rekonstrukcje

Słynna parcela przy Fremont Street to dziś punkt obowiązkowy dla każdego turysty odwiedzającego stan Arizona. Współczesny kompleks O.K. Corral Historic Complex został precyzyjnie odrestaurowany, aby jak najwierniej oddawać wygląd miejsca z października 1881 roku.

Główną atrakcją kompleksu są codzienne rekonstrukcje strzelaniny, które odbywają się kilkukrotnie w ciągu dnia (zazwyczaj o godzinie 11:00, 12:30, 14:00 i 15:30). Aktorzy w historycznych strojach z epoki odgrywają wydarzenia prowadzące bezpośrednio do starcia oraz sam moment wymiany ognia. Pokazy są dynamiczne, pełne humoru, ale i szacunku dla faktów historycznych. Ze względu na ograniczoną liczbę miejsc na widowni, bilet na spektakl warto zarezerwować rano zaraz po przyjeździe.

Oprócz samego pokazu, w ramach biletu wstępu turyści mają dostęp do:

• Manekinów naturalnej wielkości ustawionych dokładanie w miejscach, w których stali uczestnicy pojedynku w chwili padnięcia pierwszego strzału. Pozwala to zrozumieć niewielką odległość, z jakiej do siebie strzelano – zaledwie około 2–3 metrów.
• Muzeum stajni O.K. Corral z dawnymi dyliżansami, powozami oraz oryginalnym sprzętem jeździeckim z epoki.
• Drukarni gazety The Tombstone Epitaph, gdzie do dziś na oryginalnej prasie z XIX w. drukuje się pamiątkowe wydania opisujące wydarzenia z 1881 roku.

Największe atrakcje Tombstone: Bird Cage Theatre, Big Nose Kate’s Saloon i Allen Street

Serce historycznego Tombstone bije wzdłuż Allen Street – głównej arterii miasta, która została zamknięta dla nowoczesnego ruchu kołowego. Zamiast samochodów po żwirowej drodze poruszają się dyliżanse i konne powozy. Natomiast piesi spacerują pod drewnianymi zadaszeniami wzdłuż zabytkowych elewacji budynków.

Jednym z najbardziej wyjątkowych obiektów przy Allen Street jest Bird Cage Theatre. Otwarty w 1881 r. lokal działał bez przerwy przez 24 h, 7 dni w tygodniu, pełniąc funkcję teatru, domu publicznego oraz saloonu. „The New York Times” nazwał go w 1882 roku najdzikszym miejscem w Ameryce. W jego wnętrzu do dziś zachowało się oryginalne wyposażenie, w tym loże kurtyzan (tzw. cages pod sufitem), kurtyna sceniczna oraz pamiątki po dawnych stałych bywalcach. W ścianach i sufitach obiektu wciąż wyraźnie widać ponad 140 śladów po kulach, będących niemałym świadectwem dawnych karczemnych awantur.

Nieco dalej mieści się Big Nose Kate’s Saloon, nazwany na cześć Mary Katherine Horony – partnerki Doca Hollidaya. To niezwykle klimatyczne miejsce, w którym można zjeść tradycyjny amerykański posiłek i posłuchać muzyki na żywo granej przez muzyków stylizowanych na dawnych bardów. Wnętrze wypełnione jest pamiątkami, a obsługa w strojach epoki chętnie opowiada lokalne anegdoty.

Spacerując po Allen Street, warto zwrócić uwagę na:

• Tombstone Courthouse State Historic Park. To murowany gmach sądu z 1882 r. mieszczący obecnie muzeum poświęcone historii hrabstwa Cochise, wydobyciu srebra oraz praworządności na Dzikim Zachodzie.
• Schieffelin Hall – wybudowaną w 1881 r. największą strukturę w rejonie, służącą dawniej jako reprezentacyjny teatr i miejsce spotkań mieszkańców.
• Przejazdy historycznym dyliżansem Tombstone Historic Stagecoach, które pozwalają obejrzeć miasto z perspektywy dawnych podróżnych.

Cmentarz Boot Hill (Boothill Graveyard) – historia spisana na drewnianych nagrobkach

Zlokalizowany przy wjeździe do miasta od strony północnej Boothill Graveyard to jedno z najbardziej znanych miejsc spoczynku w całych Stanach Zjednoczonych. Nazwa cmentarza pochodzi od powszechnego wówczas sformułowania mówiącego o ludziach, którzy zmarli gwałtowną śmiercią – „zginęli w butach” (ang. died with their boots on).

Nekropolia służyła mieszkańcom w latach 1878–1884 i jest miejscem spoczynku dla ponad 250 osób. Znajdziemy tu groby legalnych obywateli, górników, chińskich imigrantów, ale przede wszystkim przestępców, rewolwerowców i ofiar licznych pojedynków. To właśnie tutaj pochowano zastrzelonych w O.K. Corral Billy’ego Clantona oraz braci Toma i Franka McLaury.

Cechą charakterystyczną Boot Hill są rzędowo ułożone białe, drewniane tabliczki nagrobne, na których wyryto czarną farbą nie tylko imiona zmarłych, ale często również krótkie, nierzadko humorystyczne lub tragiczne przyczyny ich zgonu. Do najbardziej kultowych inskrypcji należą:

• „Here lies Lester Moore, Four slugs from a 44, No Les No More” (Leży tu Lester Moore, dostał cztery kulki z kalibru 44, nie ma Lesa, nie ma nic więcej).
• „George Johnson. Hanged by mistake 1882” (George Johnson. Powieszony przez pomyłkę w 1882 roku).
• Inskrypcje informujące o śmierci w wyniku „zastrzeleń przez Indian”, „przedawkowania leków” czy „powieszenia przez komitet czujności (vigilantes)”.

Spacer po cmentarzu wymaga zakupu biletu (często połączonego z broszurą opisującą historię poszczególnych kwater). Natomiast z samego wzgórza rozpościera się malowniczy widok na pasma górskie i pustynny krajobraz Arizony.

Gdzie zatrzymać się w klimacie dawnego pogranicza?

Wybór odpowiedniego miejsca na nocleg w Tombstone pozwala w pełni poczuć atmosferę miasteczka po zmierzchu, kiedy turyści opuszczają Allen Street.

Tombstone Monument Guest Ranch

To wyjątkowe miejsce zlokalizowane około 4 mile od centrum Tombstone, wybudowane na wzór prawdziwego XIX-wiecznego miasteczka z Dzikiego Zachodu. Pokoje stylizowane są na poszczególne budynki usługowe z epoki – można zamieszkać w „Poczcie”, „Banku” czy „Areszcie Szeryfa”. Wnętrza łączą historyczny styl (drewniane meble, żelazne łóżka, kowbojskie dodatki) z nowoczesnymi udogodnieniami. Na terenie obiektu znajduje się odkryty basen, restauracja Schieffelin Saloon serwująca steki oraz organizowane są jazdy konne po pustynnych szlakach. To idealna opcja dla osób szukających pełnej imersji w westernowym klimacie.

Sagebrush Inn

Sagebrush Inn w Tombstone to niewielki, budżetowy motel położony przy North 4th Street. Znajduje się on zaledwie kilka minut spacerem od historycznego centrum miasta i legendarnej Allen Street. Obiekt oferuje czyste i klimatyzowane pokoje w stylu retro, które doskonale wpisują się w surowy klimat Dzikiego Zachodu. Zapewnia także bezpłatny parking oraz przyjazną, spokojną atmosferę, stanowiąc wygodną i przystępną cenowo bazę wypadową do zwiedzania O.K. Corral, cmentarza Boot Hill oraz lokalnych saloonów.

Tombstone Grand Hotel, a Baymont by Wyndham

Największy i najbardziej nowoczesny obiekt hotelowy w bezpośrednim sąsiedztwie historycznego dystryktu. Choć budynek oferuje udogodnienia na poziomie współczesnego hotelu (duży basen z podgrzewaną wodą, jacuzzi), jego wystrój w całości nawiązuje do kowbojskiej historii regionu. W holu i korytarzach podziwiać można historyczne eksponaty, obrazy oraz dekoracje nawiązujące do Earpów i strzelaniny w O.K. Corral. Hotel mieści się na obrzeżach miasta. Gwarantuje to ciszę w nocy, a jednocześnie pozwala na dojście do Allen Street w ciągu 15–20 minut spacerem.

Jak dojechać i zaplanować wizytę? Ceny, bilety i practical wskazówki

Tombstone znajduje się w południowo-wschodniej części stanu Arizona w hrabstwie Cochise, niedaleko granicy z Meksykiem. Najlepszym sposobem na dotarcie do miasta jest wynajęcie samochodu.

Dojazd i logistyka

• Z Tucson. Najbliższe duże miasto z lotniskiem to Tucson, oddalone o około 115 km (ok. 1 godzina i 15 minut jazdy trasą I-10 East, a następnie AZ-80 South).
• Z Phoenix. Stolica stanu oddalona jest o około 290 km (ok. 2,5 do 3 godzin jazdy).
• Parkingi. Przyjeżdżając samochodem, warto skorzystać z bezpłatnych parkingów miejskich zlokalizowanych tuż przy Fremont Street i Toughnut Street, krok od Allen Street.

Ceny biletów i koszty atrakcji

• O.K. Corral Historic Complex. Bilet wstępu obejmujący wstęp do muzeum, drukarni Epitaph oraz miejsce na pokazie rekonstrukcji strzelaniny kosztuje ok. 15–18 USD za osobę dorosłą (dzieci do lat 6 wchodzą bezpłatnie).
• Bird Cage Theatre. Samodzielne zwiedzanie wnętrza historycznego teatru to koszt ok. 14–16 USD. Dostępne są również nocne wycieczki z przewodnikiem ukierunkowane na poszukiwanie duchów (Ghost Tours) w cenie ok. 25–30 USD.
• Boothill Graveyard. Wstęp na tereny cmentarza wynosi symboliczne 3 USD (w cenie otrzymujemy drukowany przewodnik po nagrobkach).
• Tombstone Courthouse State Historic Park. Wstęp do muzeum stanowego wynosi 7 USD dla osób dorosłych.

Praktyczne wskazówki dla podróżników

• Optymalny czas wizyty. Na dokładne zwiedzenie Tombstone należy przeznaczyć od 4 do 6 godzin. Jednak najlepsze wrażenia daje spędzenie tu całego dnia połączone z noclegiem.
• Pogoda: Pustynny klimat Sonoran oznacza, że lata są niezwykle gorące (temperatury przekraczają 35–40°C), natomiast zimy bywają chłodne, szczególnie rano i nocą. Najlepsze miesiące na podróż to okres od października do kwietnia.
• Płatności. Większość restauracji, muzeów i sklepów akceptuje karty płatnicze, jednak warto też posiadać ze sobą drobną gotówkę (USD) na napiwki dla aktorów oraz opłaty na cmentarzu Boot Hill.
• Łączenie atrakcji. Wyjazd do Tombstone warto połączyć także ze odwiedzeniem pobliskiego, artystycznego miasteczka górniczego Bisbee (oddalonego o 30 km na południe) oraz malowniczego parku narodowego Chiricahua National Monument.

Podsumowanie

Tombstone to niezwykłe miejsce na mapie Stanów Zjednoczonych. Spacer historyczną Allen Street, obecność na pokazie w O.K. Corral czy chwila refleksji nad drewnianymi tabliczkami cmentarza Boot Hill pozwalają przenieść się w czasie do epoki, w której sprawiedliwość mierzono kalibrem rewolweru. Dobre przygotowanie logistyczne, wybór klimatycznego noclegu i zapoznanie się z faktami historycznymi przed przyjazdem sprawią, że wizyta w tym legendarnym miasteczku Dzikiego Zachodu stanie się jednym z najbardziej niezapomnianych punktów każdej wyprawy po amerykańskim Południowym Zachodzie.

Zobacz także: Jak przygotować się do podróży przez pustynię w Arizonie – aplikacje i sprzęt

Autorka: Magdalena Łydka – miłośniczka podróży, szczególnie tych na Bałkany. Copywriterka specjalizująca się w tematyce podróżniczej, która pracę w korporacji zastąpiła tworzeniem stron internetowych i podróżowaniem. Każdą wolną chwilę spędza w podróży z dobrą książką i notesem. Autorka kilku ebooków o Chorwacji, Bałkanach i Półwyspie Apenińskim. Ulubione miejsce do pracy: wyspa Korčula w Chorwacji.